3 Oktober 2026
20:01LEIDEN — Het Nederlandse koningshuis heeft door de eeuwen heen honderden miljoenen verdiend aan het kolonialisme. Uit een grootschalig historisch onderzoek blijkt dat de Oranjes omgerekend maar liefst 576 miljoen euro hebben overgehouden aan de overzeese bezittingen.
Echter, opvallend is de marginale financiële rol van Suriname en het Caribisch Gebied in dit eindrapport. Vrijwel de gehele koloniale winst van de koninklijke familie werd gegenereerd in het toenmalige Nederlands-Indië, het huidige Indonesië. Het onafhankelijke onderzoek, dat in 2022 door koning Willem-Alexander zelf werd geïnitieerd en onder leiding stond van emeritus hoogleraar Gert Oostindie, werd vrijdag gepresenteerd in Leiden.
“Volgens de onderzoekers hebben de Oranjes nagenoeg niets verdiend aan de trans-Atlantische slavenhandel en de Caribische plantageslavernij”
Zestig wetenschappers brachten de rol van het Huis Oranje-Nassau tussen 1600 en 2025 in kaart. De resultaten tonen een ongezouten beeld van een koningshuis dat “met overtuiging en zonder bedenkingen” profiteerde van koloniale onderdrukking en witte superioriteit.
Van de totale winst van 576 miljoen euro stroomde maar liefst 566 miljoen euro vanuit Nederlands-Indië naar de koninklijke schatkist. De Oranjes verdienden dit voornamelijk in de negentiende eeuw via de Nederlandse Handelmaatschappij en de Billiton Maatschappij, grote ondernemingen die destijds door koning Willem I en prins Hendrik werden opgericht voor tin- en ertswinning.
Opmerkelijk verwaarloosbare rol
Suriname en de rest van het Caribisch Gebied spelen in de koninklijke boekhouding een opmerkelijk verwaarloosbare rol. Volgens de onderzoekers hebben de Oranjes nagenoeg niets verdiend aan de trans-Atlantische slavenhandel en de Caribische plantageslavernij.
Hoofdonderzoeker Oostindie benadrukt dat dit niet voortkwam uit morele bezwaren, maar simpelweg omdat koninklijke investeringen in de West-Indische Compagnie (WIC) financieel mislukten. De exploitatie van tot slaaf gemaakten in Suriname leverde de Nederlandse staat en particuliere elite weliswaar fortuinen op, maar de Oranjes visten in de West historisch gezien achter het net.
Hoewel de directe financiële opbrengst uit Suriname minimaal was, profiteerden de stadhouders en koningen wel degelijk op een andere manier van de koloniën. Het bezit van overzeese gebieden gaf de Oranjes internationale allure en status. “Morele overwegingen over slavernij of dwangarbeid speelden bij Willem I, II, III en Wilhelmina niet of nauwelijks een rol”, concluderen de onderzoekers scherp. Pas halverwege de vorige eeuw, onder koningin Juliana, ontstond er binnen de paleismuren voor het eerst ongemak over het koloniale systeem.
Koning Willem-Alexander reageerde geëmotioneerd op de conclusies en noemde de resultaten “onverbloemd en indringend”. Volgens de vorst is het onderzoek geen afronding, maar een aansporing om de doorwerking van het verleden, die veel mensen nog dagelijks voelen, in de toekomst recht te zetten. Daarmee herhaalde hij in feite de ‘komma, geen punt’-uitspraak van voormalig minister-president Mark Rutte.
Jetten wijst herstelbetalingen af
Ondanks de conclusies in het rapport en hernieuwde oproepen van een VN-comité voor herstelbetalingen wegens de trans-Atlantische slavenhandel, houdt de Nederlandse politiek de hand op de knip. De Nederlandse premier Rob Jetten liet op zijn wekelijkse persconferentie weten dat er geen sprake zal zijn van nieuwe herstelbetalingen naar aanleiding van dit onderzoek.
Volgens Jetten volstaat het huidige meerjarenprogramma dat in het leven is geroepen na de formele excuses in 2023. Voor dat fonds is destijds tweehonderd miljoen euro uitgetrokken. Voor Suriname betekent dit dat de onthullingen weliswaar een beetje morele genoegdoening bieden over de kwalijke rol van de Oranjes in het verleden, maar dat van compensatie – zoals door sommige partijen wordt geëist – geen enkele sprake zal zijn.