In eerdere artikelen pleitten wij voor de uitbreiding van de elektriciteitsopwekking in het EPAR-netwerk onder meer met de voorgestelde thermische centrale te Bruynzeel en zonne-energie gecombineerd met batterijopslag (BESS). Alhoewel deze investeringen hard nodig zijn, wordt daarmee betrouwbare stroomvoorziening nog niet gegarandeerd.

Suriname kan nieuwe centrales blijven bouwen, maar zonder centrale regie, voldoende reserve en vakbekwaam personeel blijft EPAR kwetsbaar voor loadshedding (beurtelings uitschakelen van elektriciteit). Dit wordt belangrijker naarmate er meer centrales en zonneparken op verschillende plekken elektriciteit gaan leveren. De vraag naar stroom schommelt de hele dag door, zonne-energie is variabel, en een
generator kan onverwacht uitvallen. NV EBS moet dus continu weten: wat de belasting is, wat de beschikbare opwekking is en wat de snelle direct inzetbare reserve is die in milliseconden kan worden ingezet.

Wij roepen NV EBS op om met spoed te onderzoeken hoe een modern Load Dispatch- en Coördinatiecentrum kan worden ingericht. De SCADA-systemen en generatorbesturing die er al zijn, vormen een prima startpunt. Een aanvullend energiebeheersysteem kan actuele gegevens en voorspellingen gebruiken om operators te ondersteunen bij de inzet van opwekcentrales. Wärtsilä’s GEMS en ETAP Power Plant Controllers EPPC zijn voorbeelden van zo’n platform. Power Plant Controllers regelen de werking van afzonderlijke centrale en onderstation installaties en moeten goed met de centrale besturing kunnen communiceren.

Het gaat hier om meer dan alleen software kopen. EBS moet ook gewoon vastleggen: wie mag welke centrale aansturen, hoeveel reserve moet er altijd achter de hand blijven, en wat doe je als de communicatie of een installatie uitvalt? Goede voorspellingen helpen om de komende uren en dagen te plannen, maar uiteindelijk zijn het de actuele metingen die bepalen hoe het er op dat moment echt voor staat. Zo kan opwekking ook economischer worden ingezet, zonder de leveringszekerheid uit het oog te
verliezen.
Impressie voor Suriname EPAR Load Dispatch- en Coördinatiecentrum

Wanneer de stroom uitvalt, wordt vaak gewezen op de stijgende vraag van de bevolking. Maar het is de taak van de EBS om die vraag te voorspellen, voldoende opwekking en reserve te plannen en helder uit te leggen waarom loadshedding toch nodig was. Met betere metingen, voorspellingen en planning kan zij die oorzaken zichtbaar maken en gerichter aanpakken. Loadshedding moet er niet zijn. We moeten het verbannen uit onze energieleveringssystemen en het niet alleen afhankelijk maken van een of andere
persoon.

BESS kan hierbij enorm in helpen. Bij een plotselinge verandering in belasting of opwekking kunnen speciale batterijen snel vermogen leveren of opnemen. Afhankelijk van het ontwerp kan zij bijdragen aan de frequentie- en spanningsregeling en tijd geven om andere opwekking bij te schakelen. Maar een batterij alleen is geen wondermiddel: het voorkomt niet elke stroomstoring en lost geen structureel tekort aan opwekcapaciteit op.

Een batterij van 50 MW en 100 MWh houdt het bijvoorbeeld op vol vermogen zo'n twee uur vol. Of die maat past bij EPAR, moet blijken uit een echte technische en economische netstudie.

Voorlopige bedragen van USD 8 miljoen voor besturing en USD 75–80 miljoen voor een BESS van 50 MW/100 MWh dienen hooguit als indicatie. Voor een betrouwbare raming hebben we een uitgewerkt projectplan nodig: netaansluiting, beveiligingen, bouwwerk, onderhoud, training, het hele plaatje. En voor Nickerie en andere districten zal apart bekeken moeten worden wat daar nodig is aan sturing en opslag.

De belangrijkste investering blijft uiteindelijk die in mensen. Operators, monteurs en ingenieurs moeten worden opgeleid, regelmatig met storingsscenario’s oefenen en beschikken over goede procedures, gereedschappen en onderdelen. Luister naar wat zij technisch signaleren, zorg voor veilige werkomstandigheden, genoeg bezetting, een eerlijk salaris en kansen om door te groeien. Want zonder vakmensen die zich gewaardeerd voelen, levert zelfs de modernste centrale niet de betrouwbaarheid die Suriname nodig heeft. De politiek moet goede competente en betrouwbare medewerkers niet wegpesten uit het systeem.

Ook de directie van EBS heeft hierin een duidelijke verantwoordelijkheid. Een nutsbedrijf moet dag en nacht een vitale dienst leveren. Dat vraagt om bestuurders die de technische gevolgen van hun besluiten begrijpen, vooruit plannen en vakmensen de ruimte geven om hun werk goed te doen. Regelmatig overleg met opwekkers zoals Staatsolie, de medewerkers en hun vertegenwoordigers is daarbij noodzakelijk: plannen voor nieuwe capaciteit, onderhoud en verwachte stroomvraag moeten tijdig op elkaar worden
afgestemd.

Onze oproep is daarom helder: breid de opwekking uit en moderniseer tegelijk de aansturing en bedrijfsvoering van EPAR. Laat NV EBS de regie nemen en begin met een netstudie en een concreet uitvoeringsplan. Zo worden nieuwe investeringen ook in de praktijk omgezet in voorspelbare, betrouwbare elektriciteit.